Brief I · De ontdekking van de lijn: de eerste schreeuw

Aan wie bij het begin binnenkomt,

Elke geboorte is gehuil voordat ze een naam is. Zo werd mijn lijn geboren: zonder grammatica, zonder techniek, alleen met de urgentie om de wereld een gewicht terug te geven dat ze op mijn schoot had gelegd. Het waren taferelen, verteld in werkvergaderingen, tussen de ene koffie en de volgende, door mensen die verslag deden van de stad en terugkwamen met haar nog aan hun huid geplakt. Ik luisterde. En wat ik hoorde, ging niet meer weg.

Het eerste doek, De ontdekking van de lijn, werd geschilderd en meermaals bedolven. Elke versie begroef de vorige, zoals iemand die probeert te vergeten en alleen maar kan opstapelen. Daar begreep ik dat mijn schilderkunst niet uit treffers zou bestaan, maar uit sedimenten. De kleur trilde, en daaronder lagen stilte, angst en verf.

In deze fase beschreef ik niets: ik sloeg wild om me heen, en de lijn met mij. Ze werd een lichaam, gevangen tussen zwarte tralies, in Lichamen van de lijn. Ze werd gesneden huid of kippenvel op rode achtergronden die even sterk doen denken aan de hitte van het verlangen als aan een plas bloed, in De seksualiteit van de lijn. Ze werd een Romeo en een Julia onder dunne dekens in een ijskoud krot, in De romantiek van de lijn, als bewijs dat genegenheid erop staat te wonen waar alles eromheen om stilte vraagt. Ze werd de beek die door de favela stroomt en tegelijk de herinnering en de pijn wast.

En ze werd klaagzang. De lijnen van de drie Maria's zijn drie doeken, tweehonderdveertig centimeter tranen, voor de moeders die om hun kinderen huilen. Ik schilderde zoals iemand die een altaar opbouwt: cirkelende gebaren, kleuren die schommelen tussen tederheid en wond, de afwezigheid veranderd in aanwezigheid.

Maar ik danste ook. In Frevo's van de lijn en in Olinda van de lijn liet ik het doek menigte worden, steile straat, februari. Ik wilde geen middelpunt, geen richting. Ik leidde de lijn niet: ik liet me door haar meesleuren. Ik ontdekte dat feest en tragedie hetzelfde palet gebruiken, en dat het volk dat het meest lijdt het best weet te vieren.

Aan het einde van deze fase blies ik de lijn aan stukken. De ontmanteling van de lijn is het moment waarop ik het lichaam van het gebaar openlegde om te zien wat erin klopte, als een anatomie van de schepping. Ik haalde de lijn uit elkaar omdat ik er niet meer helemaal in paste.

Als je naar deze werken kijkt en ze naïef vindt, kijk dan nog eens. Het zijn geen schetsen van een schilder die het nog niet wist. Het is mijn getuigenis: die van een man die al te veel wist en voor het eerst behoefte had om niets te weten.

Marcus Yabe, Fase I, 2020 en 2021