Statementbrief · Wat niet in woorden paste

Aan wie kijkt,

Voor de verf was er het licht. Ik leerde de wereld kennen vanaf een podium: ik regisseerde acteurs, ontstak schijnwerpers, kleedde lichamen die niet de mijne waren, bouwde decors die een seizoen meegingen en daarna in het donker werden afgebroken. Al als jongen schilderde ik borden die de feesten van anderen aankondigden. Daarna kwamen het grafisch ontwerp, een drukkerij in Nagoya, de redacties, de tijdschriften, de vergaderzalen. De helft van mijn leven gaf ik vorm aan wat anderen moesten zeggen.

Geboren in Paranavaí, woon ik in Curitiba. En het was hier, in 2020, toen de hele wereld leerde de adem in te houden, dat ik merkte dat ik te veel taferelen met me meedroeg. Tragedies, zachtjes verteld door wie ze van dichtbij hadden gezien: beken, schoten, moeders, koude krotten. Niets daarvan was van mij, en alles daarvan woonde in mij. Ik nam een doek van 118 bij 180 centimeter en begon te schilderen zonder het vak om toestemming te vragen. Ik schilderde, overschilderde, verborg het schilderij onder andere versies van zichzelf. Toen de lijn eindelijk verscheen, was het geen stijl. Het was ademhaling.

Sindsdien zijn het zesenzeventig werken in vijf jaar, geordend in vier fasen die geen kalender gehoorzamen. De lijn werd cirkel. De cirkel werd gezicht. Het gezicht vervormde tot het glimlachte met te veel tanden. Ik wisselde van taal zoals je van huid wisselt, en ik bied geen excuses aan voor de stuiptrekking: elke fase is dezelfde vraag, gesteld door een andere keel.

Ik schilder in acryl en gemengde techniek, op doek, karton, bedrukte plakfolie en kunstleer. Ik schilder familie, genegenheid, stedelijk geweld, carnaval en stilte. Ik schilder de favela die mij werd verteld, het bloco dat alles meesleurt, de eettafel waaraan iedereen poseert met lege ogen. De kleuren zijn levendig, maar vergis je niet: ze zijn er om de chaos en de provocaties te verhullen. In mijn schilderkunst is vreugde een overlevingsstrategie.

Ik vertrouw het schone oppervlak niet. Ik leg lagen over lagen en laat sommige begraven, omdat ik geloof dat wat je niet ziet ook draagt wat je wel ziet. Er zijn doeken die jaren op de laatste streep hebben gewacht. Uit Japan, waar ik bijna drie jaar woonde, nam ik een stille eerbied mee voor het gebaar dat herhaald wordt tot het een ritueel wordt. Daarom is, zelfs in de overdaad, elke laag een gebed, gedaan met de hand.

Ik vraag niet dat je het mooi vindt. Ik vraag dat je voelt. En, als je voelt, dat je het meedraagt. Een werk van mij wil niet alleen een muur; het wil samenleven. Het zal terugkijken, elke dag, en elke dag zal het iets anders zeggen.

Dit is de eerste van vele brieven. De andere vier vertellen, fase na fase, hoe ik hier ben gekomen. Lees ze op volgorde of door elkaar. De chaos, zul je merken, heeft nooit een chronologie gehad.

Marcus Yabe, Curitiba